هر يك از ما به گوشه اى از اين كوه برود و سوگند بخورد كه ديگر با رفيقش حرفى نزند تا بميرد و يا آنكه خدا از تقصيرش درگذرد . مدت سه روز هم بدين منوال گذرانيدند ، و يكه و تنها در كوه بسر بردند ، حتى طورى از يكديگر كناره گرفتند كه يكديگر را هم نمىديدند . پس از سه روز يعنى در شب سوم رسول خدا ( ص ) در خانه ام سلمه بود كه آيه توبه و مژده مغفرت ايشان نازل شد ، و آن آيه « لقد تاب اللَّه بالنبى على المهاجرين و الانصار الذين اتبعوه فى ساعة العسرة » بود . امام صادق ( ع ) فرمود : آيه شريفه اينطور نازل شده ، و مقصود از مهاجرين و انصار ابو ذر ، ابو خيثمه و عمير بن وهب بود كه از رسول خدا ( ص ) تخلف ورزيده ، بعد به وى ملحق شدند . آن گاه راوى در باره آن سه نفرى كه آيه « وَعَلَى الثَّلاثَةِ الَّذِينَ خُلِّفُوا » در حقشان نازل شده گفته : عالم ( امام - ع ) فرمود آيه اينطور نازل شده : « و على الثلاثة الذين خالفوا » زيرا كلمه « خُلِّفُوا » به معناى تخلف قهرى است كه مرتكبش تقصيرى نداشته و سزاوار ملامت نيست ، « حَتَّى إِذا ضاقَتْ عَلَيْهِمُ الأَرْضُ بِما رَحُبَتْ » از اين رو زمين با همه فراخيش بر آنان تنگ شد كه نه رسول خدا ( ص ) با ايشان همكلام مىشد و نه برادران دينى و نه زن و فرزندانشان ، و به همين جهت ، مدينه بر آنان تنگ شد ، و ناگزير از مدينه تار و مار شدند ، و وقتى خداوند ديد براستى نادم شده‌اند توبه ايشان را قبول كرد . « 1 » مؤلف : به زودى گفتارى در باره اين دو آيه و رواياتى كه در تفسير آن دو وارد شده از نظر خواننده خواهد گذشت . و در تفسير عياشى از مغيره روايت شده كه گفت : من از او ( امام ) شنيدم كه در خصوص آيه * ( « وَلَوْ أَرادُوا الْخُرُوجَ لأَعَدُّوا لَه عُدَّةً » ) * مىگفت مقصود از « عدة » نيت و تصميم است ، و معناى آيه اين است كه : اگر مىخواستند خارج بشوند مىشدند « 2 » . مؤلف : اين روايت صرف نظر از ضعفى كه دارد ، و صرف نظر از اين كه مرسل است و راويانش معلوم نيستند ، و نيز علاوه بر اينكه مضمر است يعنى معلوم نيست كه مطلب را از چه كسى نقل كرده با لفظ آيه هم تطبيق ندارد - و خدا داناتر است . و در الدر المنثور آمده كه ابن اسحاق و ابن منذر از حسن بصرى روايت كرده‌اند كه گفت : عبد اللَّه بن ابى و عبد اللَّه بن نبتل و رفاعة بن زيد بن تابوت از بزرگان منافقين و از كسانى بودند كه عليه اسلام و مسلمين همواره نقشه چينى مىكردند و در باره آنان آيه * ( « لَقَدِ ابْتَغَوُا الْفِتْنَةَ مِنْ قَبْلُ وَقَلَّبُوا لَكَ الأُمُورَ . . . » ) * نازل شد « 3 » .

--> ( 1 ) تفسير قمى ج 1 ص 284 - 296 ( 2 ) تفسير عياشى ج 2 ص 89 ح 60 ( 3 ) الدر المنثور ج 3 ص 257